Degene die mij en mijn praktijk kennen weten dat ik zo min mogelijk aanwezig ben op social media. Dit ging en gaat niet vanzelf. Ik ervaar dagelijks een strijd om überhaupt iets te plaatsen op internet en social media in het bijzonder.

De enige reden dat ik af en toe toch iets plaats, is omdat ik graag zusters wil informeren over de mogelijkheden om zich op persoonlijk vlak te ontwikkelen met inachtneming van onze islamitische normen en waarden.

Daarnaast geloof ik dat ieder middel positieve en minder positieve kanten heeft. Het gaat er uiteindelijk immers om hoe we een middel gebruiken en of we onze keuzes op de Dag de Oordeels kunnen uitleggen aan onze Schepper als Hij ons ter verantwoording roept. En daar wringt de schoen en begint de spirituele strijd bij mij als het gaat om social media.

Daarom vind ik het zinvol hier als coach aandacht aan te schenken. Want als ik het lastig vind, dan ben ik vast niet de enige. Het schrijven helpt mij om dit thema voor mezelf helder te krijgen, waardoor het kan dienen als een constante waarschuwing en herinnering aan mijzelf en in-sha’Allah ook als herinnering voor mijn lieve zusters. Want we mogen iedere dag weer een nieuwe keuze maken, ook als het gaat om online aanwezigheid.

Social media is wat mij betreft dé speeltuin van de shaytan en je staat dus als gelovige bij voorbaat al 1-0 achter. Want de shaytan weet feilloos de weg richting onze nafs en is bedreven in het leiden van ons hart richting de schaduwkanten van dit leven die leiden naar een opeenstapeling van zonden. Hierbij laat hij ons zeer geraffineerd geloven dat het donker het licht vertegenwoordigd en het licht het donker…

Ik werd me hiervan bewust de dag dat ik me realiseerde dat social media het tegenovergestelde vertegenwoordigt van wat wij vanuit de Koran en Sunnah leren:

De Profeet  heeft gezegd: “Kijk naar degenen die minder dan jullie hebben en kijk niet naar degenen die meer dan jullie hebben. Jullie zullen dan minder geneigd zijn om de gunsten waarmee Allah jullie heeft voorzien te minachten.”  (Muslim)

Het interessante is dat namelijk dat social media gebruikers juist verleidt om anderen jaloers te maken, hen te laten zien hoe (nep) fijn jij het hebt en doet niets anders dan dag in dag uit fitnah veroorzaken in de harten van de mensen.

Alle trucs worden gebruikt om ons hart te bederven, tot aan het mooier maken van zonde door het gebruik van filters, gif’jes, prachtige foto’s van (nep-)leven en (nep)geluk aan toe.
Berichtjes en boodschappen moeten vooral verpakt worden in een subtiele web van mooie plaatjes en geluiden van professionele ontwerpprogramma’s. Voor je het weet ben je uren bezig om iedere letter en hartje of bloemetje te perfectioneren om zo de perfecte post van de dag te presenteren. Alles wordt mooier gemaakt dan de werkelijkheid.

Wie goed oplet, zal merken dat de nieuwste telefoons zelfs zijn uitgerust met camera’s die foto’s maken die zo perfect zijn dat ze niet langer de werkelijke wereld vertegenwoordigen! We leven in een instagramwereld. Subhanallah!

De shaytan moedigt ons aan om volgers vooral te tonen wat zij missen en dat waar ze niet mee gezegend zijn. En shaytan doe dit door alle onbenullige zaken uit dit wereldse leven, die geen enkele betekenis hebben, belangrijk te maken en betekenis toe te kennen.

Of door bijzondere zegeningen die we van Hem ontvangen zo te tonen dat we niet alleen verdriet en fitnah veroorzaken bij zusters/volgers die hier niet mee gezegend zijn, maar ook nog eens onszelf en ons gezin in gevaar brengen. Gevaren in dit leven zoals het boze oog, fitnah en dergelijke, maar ook gevaar voor het volgende leven door een aaneenschakeling van (onbewuste) zonden die we over onszelf afroepen.

Als we te veel op social media aanwezig zijn, zullen we gaan merken dat de shaytan in onze ogen meer en meer de schaduwen en zonden mooier zal maken en het licht van ons geloof minder fel zal laten schijnen.
Zodat hij ons verder de duisternis in kan trekken. En dit gaat echt niet heel plotseling. Nee, want hij is slim en heeft zijn speeltuin geperfectioneerd. Beetje bij beetje trekt hij ons naar zich toe. We zijn immers in zijn territorium en wij zijn de prooi waar hij onvermoeibaar op jaagt. Altijd.

Het maakt niet uit hoe overtuigd we zijn van het feit dat wij wel beter weten en echt niet zullen verslappen. Het gaat namelijk niet om de overtuiging, maar om de staat en hoogte van ons imaan én daaraan gekoppelde angsten en onzekerheden. Dat is waar de shaytan op teert en op rekent. En imaan en (on-)zekerheiden gaan op een neer.

Op het moment dat jouw imaan wankelt én je last hebt van (onbewuste) angsten en onzekerheden, begint de shaytan zijn spel. Meestal start het met iets ‘onschuldigs’.  
Afhankelijk van hoe sterk en hoog ons imaan is, gaat hij net zolang door tot hij ons heeft waar hij ons hebben wil; losgeweekt van de Koran en de Sunnah en vol met onze voeten in deze wereld. En dan begint het spel pas echt. Want nu we los zijn geraakt, kan hij ons in alle facetten van ons leven zonden laten begaan. Dan is niets meer veilig. Ook niet ons leven buiten social media. Want zijn trucs sijpelen door alle hoeken en gaten ons leven binnen.

Het begint vaak met maar een piepkleine schaduwplekje die zich in de loop van de tijd als een olievlek verspreidt. Je belooft jezelf nooit zichtbaar te zijn op social media. Maar na verloop van tijd publiceer je toch een foto. Men ziet alleen de achterkant en je hebt een ruime abaya aan en staat ergens ver weg. Maar toch. Het zaadje is geplant. Vanaf nu zal de shaytan alles doen om de schaduw langzaam groter en groter te laten worden tot we niet eens meer ziet waar het licht is gebleven.

Onze grenzen, islamtische waarden en normen, vervagen beetje bij beetje. De shaytan knabbelt telkens weer een stukje af van onze kostbaarste bescherming. En voor je het weet ben je op Zoom, vervolgens ga je podcasts maken. Niet veel later is de stap ook gemaakt om live te gaan op instagram te overstaan van de hele wereld. Want dat is veel handiger.  

De shaytan krijgt dit allemaal voor elkaar en verleidt ons door in te spelen op onze angsten en onzekerheden, maar ook door ons te verleiden om zelf anderen te volgen en te ‘liken’ die zelf ook niet meer islamitisch verantwoord bezig zijn, maar wel islamitische onderwerpen belichten. Je spiegelt je aan hen en wil bij de populaire zusters horen. Waarbij we hun content ook doorgeven aan onze volgers. Zo houden we elkaar vast in zondes en dragen we bij aan het verspreiden van islamitisch ongepaste inhoud. Je ziet hoe populair de zusters zijn die wel zichzelf tonen en hoe je het ook wendt of keert, als jij onzeker bent of erbij wil horen, dan zul je op een gegeven moment ten prooi vallen.

En dan komt fase twee, nog gevaarlijker. We nemen de zusters/volgers die ons volgen en ons hun vertrouwen geven, mee in onze zonden door content te verspreiden, waardoor we én een slecht voorbeeld geven én de kans lopen dat hun zonden ons uiteindelijk zullen worden aangerekend. Bovendien verliezen we zo ook de basis als het gaat om het opvoeden van onze dochters. Want welk voorbeeld geven we zelf? Wat gaan we hen leren?

Iedere keer dat we denken: ‘Ach, dit is zo’n kleine aanpassing, dat kan wel’ of ‘Ja maar, ik doe dat of dat niet..’ of ‘ja maar, dit past nu eenmaal beter bij mij…’ of ‘ja maar, anders heb ik geen klanten..’ of ‘ja maar, iedereen doet dit nu…’ of ‘ja, maar dit is zo waardevol voor mijn volgers.’ Of ‘ja maar mijn volgers willen dit weten.’, dan doen we al iets wat waarschijnlijk niet oké is.

Dan hebben we ergens een signaal vanuit onze innerlijke bron en fitrah niet opgemerkt. We zijn gewaarschuwd, maar we hebben het genegeerd. Uit angst, onzekerheid of hoogmoedigheid. Omdat we de verbinding met onze Schepper langzaam maar zeker zijn kwijtraakt waardoor ons hart niet langer beschermd is. Daardoor kan de shaytan ons karakter en onze manieren aantasten.

Weet lieve zuster dat niemand perfect is en we allemaal ten prooi vallen aan zonde. Het is echter aan ons om zo min mogelijk kans te creëren voor de shaytan!

Want hoe lieve zuster zou het kunnen dat we ook maar iets tekort komen of tekort worden gedaan als coach/ondernemer met Allah ﷻ aan onze zijde?

Dit is onmogelijk!! En als deze gedachte zich wel aan je opdringt, weet dat dit een val is van de shaytan om je naar het foute pad te leiden.

Voor zover ik kan nagaan zijn wij als moslima’s vooral prooi voor de shaytan als het gaat om het langzaam maar zeker toegeven aan het opgeven van de hoogste bescherming en voorrecht die Allah ﷻ ons als moslima’s heeft geschonken; het beschermen van onze awra en h’ayaa-e.

Vaak hoor ik als argument dat de moeders der gelovigen ook heel actief waren en zichtbaar en gehoord werden en redelijk openlijk spraken over allerlei onderwerpen. Ja, dat klopt. Maar zij zijn een uitzondering en hadden een bijzondere positie.

Wij kunnen en mogen ons niet met hen vergelijken. Als we over hen lezen en ons aan hen spiegelen, dan dienen we ons altijd bewust te zijn van het feit dat wij inzicht hebben gekregen in delen van hun (zeer private en intieme) leven om ons tot voorbeeld te dienen, niet om er mee op social media mee aan de haal te gaan of als voorbeeld te gebruiken om islamitische kennis op ongepaste wijze te delen.  

We hebben hen nooit gezien noch gesproken, toch kennen we hen en hun woorden allemaal en kunnen we veel van hen leren. Maar wel op gepaste wijze. En zo zouden wij ook de ummah moeten dienen; op een wijze dat past bij een vrome en praktiserende moslima.

Als coaches dragen we niet alleen de verantwoording voor onszelf, wat als zwaar genoeg is, maar ook voor onze cliënten. Dit vraagt van ons dat we nog meer ons best doen om het beste voorbeeld te geven. Heb je het idee dat je aan het afglijden bent? Stel jezelf dan de volgende vragen:

  1. Geef ik momenteel het beste voorbeeld aan mijn zusters en onze (opgroeiende) dochters?
  2. Is dit wat ik wens voor onze ummah?
  3. Is dit het rechte pad op de weg van onze Schepper?  
  4. Post ik zaken op een manier die pijnlijk kan zijn voor mensen die het minder (goed) hebben dan mij of die minder succesvol zijn?
  5. Is dit de best denkbare besteding van mijn tijd en aandacht?
  6. Wat was mijn zuivere intentie aan het begin en hoe is het nu zoveel tijd later?

Als je meerdere keren nee hebt geantwoord, dan kun je ervoor kiezen om je gedrag en uitingen op internet aan te passen, vooral op social media.

Het is beter om iets te doen aan je angsten en onzekerheden en deze te helen, zodat je je eigen islamitische waarden en normen kunt respecteren en de tevredenheid van je Schepper kunt verkrijgen.


Het is beter en meer gezegend om bezig te zijn met het opdoen van islamitische kennis.
Zodat je met volle tevredenheid en mét inachtneming van de Koran en de Sunnah kunt handelen. Ook op social media. Dan kun je echt iets toevoegen aan onze ummah en in-sha’Allah de beloning hiervoor ontvangen van dit leven en het volgende.

Wat je ook doet, herinner jezelf aan wat de shaytan zelf zegt over zijn speeltuin en de gevolgen ervan:

“De Satan zei, nadat de zaak besloten was: “Voorwaar, Allah heeft jullie een ware belofte gedaan, en ik heb jullie een belofte gedaan, maar ik liet jullie daarna in de steek. Ik had geen macht over jullie, behalve dat ik jullie heb geroepen, waarop jullie mij gehoorzaamden, verwijt mij daarom niets! Verwijten jullie jezelf maar. Ik kan jullie niet helpen en jullie kunnen mij niet helpen. Voorwaar. ik verwerp het, dat jullie mij voorheen als deelgenoot (aan Allah) toekenden.” Voorwaar, voor de onrechtplegers is er een pijnlijke bestraffing.”
(Ibrahim, vers 22)

De beste manier om de shaytan geen ruimte te gunnen, is om de bescherming bij Allah ﷻ en Zijn Woord te zoeken.

  1. Herinner jezelf aan het goede wat je ontvangt van Allah ﷻ en wees dankbaar. En wees niet alleen dankbaar aan Hem in alle vormen en tot iedereen die goed is voor jou. Hou vast aan wat je van Allah ﷻ hebt ontvangen: de Koran en de Sunnah!

  2. Geniet van wat je wel hebt, hou dit privé en geniet met mate zodat je niet hoogmoedig wordt.

  3. Herinner jezelf aan speciale dagen ….dit zijn de dagen waarop jij iets ontving wat ongelooflijk kostbaar is voor jou en de enige die het had kunnen doen Hem is. Een kind dat wordt geboren en helemaal gezond is, de dag dat je beter werd na een ernstige ziekte, de dag dat je een baan ontving toen je dacht nooit eentje te vinden. Die ene keer dat iemand jou hielp op een moeilijk moment. Als dat allemaal mogelijk is, denk je dan echt dat het voor je Schepper niet mogelijk is om je onderneming te zegenen met het goede?

  4. Stop met het focussen op de nep ‘problemen’ die shaytan jouw kant op stuurt en realiseer je dat als je blijft focussen op dit soort zaken, dat je de gunsten van Allah ﷻ niet eens meer zult herkennen en het zijn er zo veel!
  5. Herinner jezelf eraan dat moslims zijn een voorrecht is en daar horen ook verantwoordelijkheden bij.

Lieve zuster, wat je ook doet en de keuzes die je maakt, dat is uiteindelijk tussen jou en Allah ﷻ en Hij weet best.

Wees echter alert en gewaarschuwd, want als er iets is wat we veel op social media doen, dan is dat mensen (onbewust) jaloers maken en zaken mooier voordoen dan ze zijn. En daar houdt onze Schepper niet van:

“En aanbidt Allah en kent Hem in niets een deelgenoot toe, en weest goed voor de ouders en de verwanten on de wezen en de behoeftigen en de verwante buren en de niet-verwante buren en de goede vrienden en de reiziger en de slaven waarover jullie beschikken. Voorwaar, Allah houdt niet van trotse hoogmoedigen.”


Moge Allah ﷻ ons van hen maken die elkaar iedere dag behoeden voor de schaduwen van de shaytan en moge hij ons leiden op het rechte pad zodat we met elkaar zullen worden herenigd in het Paradijs. Ameen

“En degenen die geloofden en goede daden verrichtten worden de Tuinen (het Paradijs) binnengeleid, waar onder door de rivieren stromen, daarin zullen zij eeuwig levenden zijn, met verlof van hun Heer. Hun begroeting daarin is “Salâm.” (Vrede).” (Ibrahim, vers 24)

Alle fouten zijn van mij en al het goede is van Allah ﷻ.
En Allah weet best.